اقاله چیست ؟ + پاسخ به سوالات مهم

آشنایی با مفهوم اقاله : یکی از اسباب انحلال قرارداد اقاله است . منظور از انحلال قرارداد این است که قراردادی که صحیحا شکل گرفته است ماهیت اعتباری خود را نسبت به آینده از دست بدهد و آثار باقی مانده از آن ، به حالت گذشته بازگردد . اقالـه نیز به معنای توافق طرفین قرارداد مبنی بر منحل نمودن عقد لازم ( نه جایز ) است .

اقاله و شرط فاسخ

اقاله را نبایستی با شرط فاسخ اشتباه گرفت . شرط فاسخ ناظر به حالتی است که طرفین ، ضمن قرارداد توافق می کنند که وقوع حادثه ای به طور خود به خود باعث انحلال قرارداد بشود . در حالی که اقاله به خودی خود یک عقد است و وقوع آن نیاز به تراضی طرفین دارد . لازم به ذکر است که هر عقد لازمی ( نکاح ، وقف و ضمان ) که قابل اقـالـه نباشد شرط فاسخ نیز در آن نامشروع است .

اقاله چیست ؟

اثر اقاله

هر چند اثر اقاله اصولا نسبت به آینده است اما این قاعده مربوط به نظم عمومی نیست و طرفین می توانند توافق کنند که پس از اقـاله ، آثار عقد از زمان انعقاد آن زایل شود و به عبارت دیگر توافق کنند که اقـاله اثر قهقرایی داشته باشد .

اهلیت در اقـاله

برای اعتبار اقـاله لازم است طرفین برای آن اهلیت داشته باشند که این اهلیت لزوما با اهلیت انعقاد معامله یکسان نیست . به عنوان مثال اگر شخصی در زمان انعقاد قرارداد واجد اهلیت بوده ولی بعدا دچار سفه شود و عقد را با توافق طرف مقابل اقـاله کند عقد صحیح است ولی اقـاله آن غیرنافذ است . هم چنین اگر سفیه یا صغیر ممیزی ، یک عقد مجانی را بپذیرد عقد صحیح است ولی اگر بعدا آن عقد را با توافق طرف مقابل اقـاله کند اقـاله باطل است ؛ زیرا تملکات مجانی محجوران ممیز صحیح است ولی اقـاله آن ، نوعی تصرف مالی صرفا مضر است .

اقاله در عقود لازم

اقاله صرفا ناظر به عقود لازم است . بنابراین عقود جایز و ایقاعات اساسا قابل اقـاله نیستند . وانگهی فسخ و اقـالـه ماهیت زایل کننده دارند و بنابراین هیچ کدام از آن ها قابل فسخ و اقاله نیستند . در بین عقود لازم نیز قلمرو اقـالـه محدود به رعایت نظم عمومی و حقوق اشخاص ثالث است . بنابراین اقـاله نکاح و وقف به علت مغایرت با نظم عمومی باطل است و اقالـه ضمانت نیز غیرنافذ است .

اقـاله در قراردادهای عهدی

قاعده بنیادین این است که اثر اقاله نسبت به آینده است . در خصوص قراردادهای عهدی مانند جعاله ، اگر تعهد ناشی از قرارداد اجرا نشده باشد طبیعتا با اقاله قرارداد ، تعهد ساقط می شود و متعهد دیگر تکلیفی به اجرای آن ندارد اما اگر تعهد اجرا شده باشد متعهد می تواند اجرت المثل کار انجام شده را از متعهد له مطالبه کند. زیرا طبق فرض ، قرارداد منحل شده است و دیگر تعهد ناشی از آن ، وجود حقوقی ندارد و متعد له باید از باب استیفا از عمل متعهد ، به او اجرت المثل بپردازد .

آیا صرفا اقـاله با لفظ خاصی محقق می شود ؟

خیر ؛ اعلام اراده در اقاله مانند سایر قراردادها ضروری است. و برای وقوع اقـاله ، لازم است اراده با لفظ یا فعل اعلام شود . بنابراین اقاله با اعلام اراده ضمنی و معاطات نیز تحقق می یابد .

آیا وکالت در اقـاله جایز است ؟

بله ؛ وکالت در اقـاله راه دارد. اما اقاله به ایقاع ماذون واقع نمی شود. یعنی اگر یکی از طرفین به دیگری اذن محض دهد که هر زمان خواست عقد را به هم بزند این توافق بی اعتبار است .

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *